Lajmet e fundit | Klikoje.al

Category: Histori

Kategoria Histori është kategoria ku do të gjeni artikuj nga më të ndryshmit rreth historisë shqiptare dhe atë të huaj.

Mediat e huaja jehonë Linit në Pogradec: Fshati 8500-vjeçar, një thesar i vërtetë!

Para një muaji ekipi i arkeologëve të cilët kishin hulumtuar rreth Linit në Pogradec prej 4 vitesh, e konfirmuan atë zyrtarisht si vendbanimin më të vjetër të gjetur deri më sot në Europë.

Bëhet fjalë për të dhëna që datojnë më shumë se 8500 vite më parë ose e thënë ndryshe, më larg në kohë se sa 6 mijë vite para lindjes së Krishtit.

“Shkencëtarët kanë gjetur ndoshta një nga komunitetet më të hershme të ulur në Evropë të strehuar pas një fortese me thumba mbrojtëse nën një nga liqenet më të vjetër në botë,” shkruan në një artikull USA Today.

Mes 200 dhe 500 njerëz besohej se jetonin në vendbanimin e zbuluar rishtazi me shtëpi të ndërtuara mbi shtylla përgjatë vijës bregdetare të Shqipërisë.

Arkeologu nga Zvicra, Albert Hafner thotë se kemi të bëjmë me një vendbanim që zhvillonte bujqësinë 8-9 mijë vjet më parë, të cilët më pas janë përhapur në Itali dhe gjithë Europën.

“Kemi që në 2021 që gërmojmë dhe ndjekim gjurmët që na çojnë deri në 5800 vite para Krishtit. Po gërmojmë për drunjtë e ujit më të vjetër në Europë. Në Zvicër kemi gjetur 6000 vite të vjetër ndërsa këtu kemi gjetur deri në 8000 vite të vjetër. Banorët këtu kanë qenë fermerë. Nga gjetjet, mund të themi që është palafiti më i vjetër në Europë,” tha Hafner.

Zbulimi nën liqenin e Ohrit në fshatin Lin, Shqipëri, konfirmon se vendbanimet në breg të liqenit të rajonit i cili shtrihet në kufirin malor të Maqedonisë së Veriut janë shumë më të vjetra sesa pritej nga arkeologët, tha Albert Hafner, profesor i arkeologjisë nga Universiteti i Zvicrës, Bern.

Arkeologu shqiptar Adrian Anastasi tha për AFP se “ndërtimi i fshatit të tyre mbi shtylla ishte një detyrë komplekse, shumë e ndërlikuar, shumë e vështirë dhe është e rëndësishme të kuptojmë pse këta njerëz e bënë këtë zgjedhje”.

Sipas arkeologëve, do të duhen edhe dy dekada që vendbanimi të eksplorohet dhe studiohet plotësisht dhe të nxirren përfundimet përfundimtare.

21/08/2023
Zbulohet fytyra e njeriut më të vjetër mbi tokë/ Jetoi 45,000 vjet më parë në Çekinë e sotme (FOTO)

Shkencëtarët kanë zbuluar fytyrën e asaj që mund të jetë njeriu më i vjetër që ka ecur mbi Tokë, një grua që ka jetuar 45,000 vjet më parë.

Tiparet e saj të errëta u sollën në jetë nga një ekip ndërkombëtar akademikësh nga Brazili, Australia dhe Italia duke përdorur një model dixhital të kafkës së saj të thyer.

Mbetjet e fosilizuara të gjetura në Çeki më shumë se 70 vjet më parë janë vetëm një pjesë e kafkës, pasi studiuesit besojnë se ajo u konsumua nga një kafshë pas vdekjes.

Duke mos pasur akses të plotë në kafkën e lashtë, ata përdorën matje të regjistruara dhe imazhe referencë, të cilat studiuesit i përdorën më parë për të rikrijuar fytyrën e faraonit Tutankhamun të Egjiptit.

Gruaja, e quajtur Zlatý kůň, ose kali i artë, ishte ndër të parët Homo sapiens që jetoi në Euroazi pasi speciet tona migruan nga Afrika dhe gjenomi i saj mbante rreth 3% prejardhje të Neandertalit.

Zlatý kůň konsiderohet një njeri modern, pasi ky grup individësh kishte tru shumë të madh në krahasim me njerëzit e hershëm që dolën nga paraardhësit e ngjashëm me majmunët.

Procesi i përdorimit të imazheve dhe matjeve të regjistruara njihet si përafrim i fytyrës, i cili përdoret në studimet mjeko-ligjore. Ky është në thelb parashikimi i një fytyre nga një kafkë pa njohuri paraprake për pamjen e fytyrës së trashëgimlënësit përpara se të vdiste.

Bashkautori i studimit Cícero Moraes, një ekspert brazilian i grafikës, tha për Live Science se ai dhe ekipi përdorën të dhëna statistikore të regjistruara në vitin 2018 nga studiuesit që krijuan një rindërtim të kafkës për qëllime edukative.

“Ajo që na tërhoqi më shumë vëmendjen ishte qëndrueshmëria e strukturës të fytyrës, veçanërisht e nofullës së poshtme. Kur arkeologët gjetën kafkën, ekspertët e parë që e analizuan atë menduan se ishte një burrë dhe është e lehtë të kuptohet pse, përveçse kafka ka karakteristika që janë shumë të pajtueshme me gjininë mashkullore të popullatave aktuale, të cilat përfshijnë një nofull të fortë. Bie në sy se struktura e nofullës së Zlatý kůň përafrohet më shumë me Neandertalët”, tha Moraes.

Kafka e saj u gjet e ndarë në nëntë pjesë në vitin 1950 në një shpellë bullgare të quajtur Bacho Kiro dhe arkeologët besojnë se kafshët kanë gërryer fytyrën e gruas pas vdekjes.

03/08/2023
Kjo nuk ka ndodhur ndonjëherë! Shkencëtarët e shquar botërorë befasojnë me parashikimin e frikshëm, ja çfarë do të sjellë përshpejtimi i paparë i ngrohjes globale

Bota po ngrohet me një rekord 0.2 gradë Celsius çdo dekadë. Emetimet rekord të gazrave serrë dhe reduktimi i ndotjes së ajrit kanë shkaktuar një përshpejtim të paprecedentë të ngrohjes globale, paralajmëruan të enjten 50 nga shkencëtarët kryesorë në botë.

Nga viti 2013 deri në vitin 2022, “ngrohja për shkak të aktiviteteve njerëzore po rritet me një normë të paprecedentë prej më shumë se 0.2 gradë Celsius në dekadë”, thanë shkencëtarët në një studim të rishikuar nga kolegët për politikëbërësit.

Emetimet mesatare vjetore gjatë së njëjtës periudhë ishin rekord prej 54 miliardë tonë CO2, ose ekuivalenti i gazeve të tjera serrë, që është rreth 1700 ton çdo sekondë.

Udhëheqësit botërorë do të marrin të dhëna të reja në samitin e klimës COP28 të këtij viti në Dubai, ku do të diskutohet përparimi drejt objektivave të marrëveshjes së klimës së Parisit 2015.

“Megjithëse nuk kemi arritur ende 1.5 gradë ngrohjeje, buxheti i karbonit”, ose sasia e gazeve serrë që njerëzit mund të lëshojnë pa e tejkaluar atë prag, “ka të ngjarë të tejkalohet në vetëm disa vjet,” tha autori kryesor i raportit. Piers Forster , Profesor i Fizikës në Universitetin e Leeds.

Ky buxhet është përgjysmuar që kur organi këshillues i OKB-së për klimën, Paneli Ndërqeveritar për Ndryshimet Klimatike (IPCC), përpiloi të dhëna për raportin e tij të fundit të vitit 2021, sipas Forster dhe kolegëve, shumë prej të cilëve kanë marrë pjesë në punën e IPCC.

Për të pasur një shans 50 për qind për të ndaluar ngrohjen nën pragun e 1.5 gradë Celsius, emetimet e CO2, metanit dhe gazrave të tjerë që shkaktojnë ngrohjen globale, e cila kryesisht shkaktohet nga djegia e lëndëve djegëse fosile, nuk duhet të kalojë 250 miliardë tonë. theksuan shkencëtarët.

Përmirësimi i perspektivës në dy të tretat ose katër të pestat do të rriste hapësirën për manovrim në përkatësisht 150 dhe 100 miliardë ton emetime të gazeve serrë, që është dy deri në tre vjet më shumë me normën aktuale të emetimeve.

Që qëllimet klimatike të Parisit të mbeten në lojë, ndotja nga dioksidi i karbonit do të duhet të reduktohet me të paktën 40 për qind deri në vitin 2030 dhe të eliminohet plotësisht deri në mesin e shekullit, sipas llogaritjeve të IPCC.

Ironikisht, një nga historitë e mëdha të suksesit klimatik të dekadës së fundit përshpejtoi pa dashje ritmin e ngrohjes globale, tregojnë të dhënat e reja.

Reduktimi gradual i përdorimit të qymyrit, i cili është dukshëm më ndotës se nafta ose gazi, për prodhimin e energjisë ka ngadalësuar rritjen e emetimeve të karbonit. Por gjithashtu reduktoi ndotjen e ajrit që mbron Tokën nga fuqia e plotë e rrezeve të Diellit.

Ndotja e grimcave të imta nga të gjitha burimet e zbut ngrohjen me rreth gjysmë gradë Celsius, që do të thotë se, të paktën në afat të shkurtër, më shumë nxehtësi do të arrijë në sipërfaqen e planetit sepse ajri është më i pastër.

I publikuar në revistën Earth System Science Data, hulumtimi i ri është i pari në një seri analizash periodike të gjendjes që do të ndihmojë në plotësimin e boshllëqeve midis raporteve të IPCC, të cilat janë botuar mesatarisht çdo gjashtë vjet që nga viti 1988.

Një nga autoret e raportit, Valerie Masson-Delmotte, tha se të dhënat e reja duhet të jenë një “thirrje zgjimi” përpara samitit COP28, megjithëse ka prova se rritja e sasisë së gazeve serrë në atmosferë është ngadalësuar.

“Ritmi dhe shkalla e veprimit klimatik nuk është e mjaftueshme për të kufizuar përshkallëzimin e rreziqeve të lidhura me klimën,” paralajmëroi ajo.

Shkencëtarët kanë raportuar gjithashtu një rritje të habitshme të temperaturës në sipërfaqet e tokës, me përjashtim të oqeaneve, që nga viti 2000.

“Temperaturat mesatare maksimale vjetore në tokë janë rritur me më shumë se gjysmë gradë Celsius në dhjetë vitet e fundit (1,72 gradë mbi kushtet para-industriale) krahasuar me dekadën e parë të mijëvjeçarit (1,22 gradë)”, thuhet në studim.

Valët më të gjata dhe më intensive të të nxehtit do të jenë një kërcënim kërcënues për jetën në dekadat e ardhshme në pjesë të mëdha të Azisë Jugore dhe Juglindore dhe në rajonet ekuatoriale të Afrikës dhe Amerikës Latine, tregon një studim i ri.

08/06/2023
Mos u çudisni! Njihuni me shtetin ku viti ka 13 muaj dhe është ende në 2015-ën

Kalendari Gregorian është kalendari që përdoret sot në botën perëndimore dhe është më i përhapuri. Megjithatë, janë 90 vende gjithsej në botë që përdorin një kalendar tjetër.
Mes tyre është një shtet që ka një popullsi prej 117 milionë banorësh dhe në këtë kohë është viti 2015. Kjo do të thotë, është shtatë vjet e tetë muaj prapa kalendarit perëndimor të përdorur në shumicën e vendeve. Vendi të cilit po i referohemi është Etiopia.

Kjo ndodh sepse ata e llogarisin ndryshe vitin e lindjes së Krishtit. Kur Kisha Katolike ndryshoi llogaritjen e saj në vitin 500 pas Krishtit, Kisha Ortodokse Etiopiane nuk e ndoqi. Kështu Viti i Ri etiopian bie më 11 shtator ose 12 shtator në vitet e brishtë, bazuar në kalendarin perëndimor.
Në Etiopi është e thjeshtë: 12 muaj kanë secila nga 30 ditë, dhe i 13-ti – ka pesë ose gjashtë ditë, në varësi të faktit nëse është vit i brishtë.

05/06/2023
A ka ndodhur vërtetë përmbytja e madhe e Noes?! Ja çfarë thonë shkencëtarët

Përmbytja e madhe dhe arka e Noes është një nga tregimet më të njohura biblike. Sipas Dhiatës së Vjetër, “Në vitin e gjashtëqindtë të jetës së Noeut, në muajin e dytë, në ditën e shtatëmbëdhjetë të muajit, atë ditë shpërthyen të gjitha burimet e humnerës së madhe dhe dritaret e qiejve u hapën” (Zanafilla 7:11, Versioni Standard Anglisht). Siç tregon teksti, Perëndia pa ligësi brenda njerëzve dhe dërgoi një përmbytje globale. Për shkak se Noeu ishte i drejtë, Perëndia e udhëzoi atë të ndërtonte një arkë për familjen e tij dhe të shpëtonte dy nga çdo kafshë, zogj dhe rrëshqanorë. Por a ndodhi vërtet përmbytja e Noes?

“E vetmja gjë që ne dimë me siguri nga gjeologjia është se një përmbytje globale nuk ka ndodhur kurrë”, tha David Montgomery, një profesor i gjeomorfologjisë në Universitetin e Uashingtonit në Seattle dhe autor i “Shkëmbinjtë nuk gënjejnë: Një gjeolog heton përmbytjen e Noes” (W. W. Norton & Company, 2012). “Nëse e shikoni fjalë për fjalë si një përmbytje globale që mbuloi malet më të larta në botë, më vjen keq, thjesht nuk ka ujë të mjaftueshëm në Tokë për ta bërë këtë”, tha ai për ‘Live Science’. Nëse “qiejt” hapeshin dhe i gjithë uji në atmosferë do të zbriste menjëherë si shi, planeti do të zhytej – por vetëm në një thellësi prej rreth 1 inç (2.5 centimetra), sipas Shërbimit Gjeologjik të SHBA. Nuk mjafton uji për të justifikuar një kanoe, e lëre më një arkë masive.

Po sikur të konsiderohej më shumë se uji në “qiej”? Nëse të gjitha akullnajat dhe shtresat e akullit të botës do të shkriheshin, atëherë nivelet e detit do të rriteshin me më shumë se 195 këmbë (60 metra), sipas NASA-s, e cila do të shtonte pak më shumë ujë. Për më tepër, një studim i vitit 2016 i botuar në revistën ‘Nature Geoscience’, vlerësoi se ka 5.4 milionë milje kub (22.6 milionë kilometra kub) ujëra nëntokësore të ruajtura në 1.2 milje (2 km) e sipërme të kores së Tokës, e cila është e mjaftueshme për të mbuluar tokën në një thellësi prej 590 këmbësh (180 m). Kjo është shumë ujë, por ka qytete mijëra këmbë mbi nivelin e detit, dhe mali Everest, mali më i lartë në Tokë, është më shumë se 29,000 këmbë (8,849 m) mbi nivelin e detit. Për më tepër, gjeologët nuk shohin prova për një përmbytje globale në të dhënat shkëmbore.

Përralla biblike ka pjesë të tjera të diskutueshme. Për shembull, Noeu ishte 600 vjeç kur filloi përmbytja – ne e dimë se njerëzit nuk jetojnë aq gjatë – dhe shumica e specieve nuk do të mbijetonin duke u reduktuar në vetëm dy kafshë pasi nuk do të kishin diversitet të mjaftueshëm gjenetik, për të krijuar një popullatë të qëndrueshme. Për më tepër, është e paqartë se si çdo kafshë do të ishte në gjendje të arrinte në arkë në radhë të parë – imagjinoni pinguinët që lundrojnë nga Antarktida në Lindjen e Mesme.

Sipas dokumenteve historike, përmbytja e Noes është një ritregim i historive më të vjetra dhe ka të ngjarë të jetë alegorik dhe jo një rrëfim i mirëfilltë i një ngjarjeje. Ira Spar, profesoreshë e studimeve antike në Kolegjin e Nju Xhersit, i tha ‘Live Science’ se historitë biblike në Dhiatën e Vjetër, të cilat u shkruan midis vitit 800 p.e.s. dhe 500 p.e.s., ka të ngjarë të ketë ardhur nga tradita më të vjetra gojore dhe burime të shumta. Ka tregime paksa të ndryshme të historisë së përmbytjes së Noeut në libra të tjerë fetarë, si Kurani, ndërsa versionet e mëparshme të një përmbytjeje kataklizmike rrjedhin nga tekstet e lashta të Mesopotamisë. Spar vuri në dukje se ekziston një histori përmbytjeje sumeriane e regjistruar në fragmente, që daton në fund të mijëvjeçarit të tretë p.e.s. “Kush e di se sa larg shkon historia?” tha Spar.

Nëse i konsiderojmë burimet e përmbytjes së Noes si përmbytje rajonale dhe jo një përmbytje globale, atëherë nuk është aq e largët. Montgomery shpjegoi se disa përmbytje “gjeologjikisht të besueshme” mund të kishin ndodhur që frymëzuan historinë. Për shembull, në fund të viteve 1990, oqeanografët William Ryan dhe Walter Pitman hipotezuan në një takim të Unionit Gjeofizik Amerikan, se rreth 7500 vjet më parë, Deti Mesdhe filloi të derdhej në Detin e Zi të izoluar atëherë, duke shkaktuar përmbytje masive rreth Detit të Zi, të cilat mund të jenë dhe origjina e përmbytjes së Noes, raportoi revista ‘Science’ më 1998. “Kjo do të kishte qenë një ngjarje shkatërruese që përmbyti gjithë botën e njohur për njerëzit që jetonin atje, dhe që mund të kishte vazhduar për të mbjellë historinë e përmbytjes së Noeut me disa nga të mbijetuarit që ikën në Mesopotami”, tha Montgomery.

Një studim i vitit 2009 i botuar në revistën ‘Quaternary Science Reviews’ argumentoi se përmbytjet do të ishin shumë më të vogla se sa propozuan Ryan dhe Pitman, nëse do të ndodhte fare. Por ndërkohë që frymëzimi për historinë e përmbytjes së Noeut është i hapur për debat, ka shumë histori të tjera përmbytjesh nga e gjithë bota që në dukje janë frymëzuar nga ngjarjet rajonale. Montgomery tha se shumë histori të Indigjenëve Amerikanë në Paqësorin Veriperëndimor, për shembull, përfshijnë përmbytje që tingëllojnë shumë si cunami, me valë të mëdha që përplasen në breg. E njëjta gjë është e vërtetë për tregimet nga brigjet sizmikisht aktive të Amerikës së Jugut dhe ishujt e Paqësorit Jugor.

16/05/2023
Transformimi i jashtëzakonshëm i ish-muzeut të Enver Hoxhës! Historia e Piramidës, si i shpëtoi prishjes, sa kushtoi kur u ndërtua (FOTO)

Nëpërmjet një postimi të bërë në rrjetin social Facebook, kryeministri Edi Rama mesditën e të enjtes ka ndarë fotot se si duket qendra më e re e Inovacionit në vendin tonë.

“Piramida tashmë është rilindur për t’u bërë zemra e Shqipërisë së Re të Inovacionit dhe streha më e madhe në rajon e të rinjve e të rejave që i përkushtohen teknologjisë digjitale” – shkroi ai.

Piramida ose Ish-Muzeu “Enver Hoxha” u ndërtua dhe u inaugurua në vitin 1988, tre vjet pas vdekjes së Enver Hoxhës.

Ai u projektua nga një grup arkitektësh ku merrnin pjesë dhëndri i Hoxhës, Klement Kolaneci, vajza Pranvera Hoxha, Pirro Vaso dhe Vladimir Bregu.

Kushtoi 3 milionë e gjysmë dollarë me kursin e kohës dhe u ndërtua në dy vjet. Për ndërtimin e tij punuan 300 punëtorë. Pas vitit 1990, muzeu ndërroi emër dhe u quajt “Qendra Ndërkombëtare e Kulturës”.

Për disa kohë mbajti dhe emërtimin Pjetër Arbnori.

Piramida para rikonstruksionit

Ne dhjetor te vitit 2010 parlamenti miratoi me 71 vota, kundrejt 64, nje projekt i cili parashikonte prishjen e Piramides dhe ne vend te saj te ngrihej ndertesa e re e parlamentit. Për rrezimin e nderteses pati shumë polemika.

U organizua nje peticion kundër prishjes, i drejtuar nga i ndjeri Ardian Klosi, i firmosur nga 6.000 qytetare. Megjithate ne mars 2011 qeveria organizoi konkursin te cilin e fitoi një zyrë vieneze me një projekt i cili kushtonte 110 milione Euro.

Ndërtimet duhet të mbaronin me rastin e 100-vjetorit të shpalljes së pavarësisë më 28 Nëntor 2012, por nuk filluan asnjëherë.

Në 2023, ajo ripagëzohet si Qendra e re e Inovacionit, me një projekt që e ka rikonstruktuar thuajse tërësisht, duke i shtuar edhe godina të vogla rreth sipërfaqes së saj.

16/05/2023
Ujëra të kristalta, fshatra piktoreske dhe trashëgimi kulturore! Ja disa nga perlat e Shqipërisë përmes fotove

Shqipëria është një nga destinacionet më të bukura dhe të preferuara jo vetëm nga shqiptarë por edhe të huajt.

Shpesh mediat e huaja e sugjerojnë dhe e quajnë një destinacion mahnitës për shkak të vijës bregdetare dhe pamjeve piktoreske të fshatrave.

Natyra e virgjër dhe misteret kulturore kanë qenë gjithnjë një pikë e fortë, ku turistët tërhiqen për të vizituar të paktën një herë Shqipërinë.

E nëse e vizitojnë njëherë, turistët e shfaqin dëshirën për tu rikthyer në këtë vend të pikturuar magjishëm, me bregdet, me male, me fusha, me qytete të gjelbërta e të gurta dhe plot histori.

Por përveç ujërave të kristalta dhe maleve me dëborë, Shqipëria është një pikë tërheqëse për turistët për historinë apo trashëgimtë kulturore, ku mund të përmendim Parkun e Butrintit, i cili është pjesë e UNESCO-s.

Më tej ne do të sjellim disa pamje piktoreske nga Saranda, Derviçani, Ksamili, Gjirokastra, Jorgucat, Syri i Kaltër, Butrinti e të tjerë.

Saranda

Nuk është vetëm det dhe natyrë, por në qytet ka edhe një zonë të rëndësishme arkeologjike: qyteti antik i Butrintit. Ky vend ndodhet pasi kalon qytetin dhe përmban dëshmi historike me vlerë të madhe. Në Butrint ekziston një amfiteatër klasik me kolona të lashta, rrënoja të vjetra romake, një bazilikë, duke dëshmuar kalimin e popujve të ndryshëm. Zona arkeologjike gjendet në një pyll që është Parku i Butrintit është gjithashtu i rëndësishëm për ruajtjen e biodiversitetit global, sepse përfshin 14 lloje kafshësh dhe 16 bimët në rrezik zhdukjeje.

Butrinti

Një zonë tjetër që duhet parë pranë Sarandës është Syri i Kaltër, që gjendet rreth gjysmë ore larg qytetit. Është një burim i fshehur rreth 50 metra i thellë me ujë shumë të ftohtë. Uji krijon flluska në sipërfaqe duke dhënë një shfaqje unike. Më të guximshmit zhyten në ujërat e Syrit të Kaltër, megjithëse është e ndaluar.

Syri i Kaltër

Një tjetër vend shumë i bukur në afërsi të Sarandës është edhe Ksamili, i cilësuar edhe si Maldivet e Shqipërisë. Një parajsë e vërtetë e formuar nga shumë limane, i mbuluar me ujë të pastër kristal dhe tre ishuj që mund të hulumtohen me një varkë me pedale.

Derviçan

Derviçan është një vendbanim në ish- komunën e Dropullit të Poshtëm, Qarku i Gjirokastrës, në jug të Shqipërisë. Me reformën e qeverisjes vendore 2015 u bë pjesë e bashkisë Dropull. Është brenda rajonit më të madh Dropull.

Ksamili

Ksamili është cilësuar dhe si perla e Jonit dhe qëndron para ishullit të Korfuzit, pak kilometra nga kufiri grek. Këtu ndodhen ishujt, të cilët mund t’i eksplorosh me not ose me një udhëtim me varkë, duke lënë prapa Parkun Kombëtar të Butrintit, një nga parqet më të bukura arkeologjike të Ballkanit.

Gjirokastra

Gjirokastra është një qytet i UNESCO-s dhe ndodhet një orë e gjysmë larg Ksamilit. Qyteti i Vjetër është i njohur për shtëpitë e tij prej guri dhe arkitekturën. Ky destinacion është, gjithashtu, shtëpia e një prej kështjellave më të pabesueshme në Shqipëri, në të cilën mund të kaloni orë të tëra duke eksploruar dhe mësuar mbi historinë.

Për të tepër shihni galerinë e mëposhtme.

02/05/2023
6 muzetë më të vegjel në botë! (FOTO)

1.  MICRO, San Francisko

Shumica e këtyre muzeve të vegjël janë pikërisht kjo: një ekspozitë shumë e vogël në një ndërtesë shumë të vogël, duke u fokusuar në një temë (shpesh goxha estorike). MICRO është pak më ndryshe. Kuratorët që qëndrojnë pas projektit e përshkruajnë atë si një “flotë muzesh të gjatë me gjashtë këmbë”. Me fjalë të tjera: është një ushtri e tërë minigalerish, të përhapura në të gjithë qytetin. Temat përfshijnë molusqet, shkencën e lëvizjes së përhershme dhe politikën e kujdesit.

2.  Muzeum, Nju Jork

Muzeum është një ‘muze modern i historisë natyrore’. Kjo do të thotë se nuk do të gjeni këtu ekspozita dinosaurësh dhe skelete hominidësh. Shikoni në këtë ish-bosht ashensori dhe në vend të kësaj do të gjeni objekte të përditshme, nga një buton Amazon Dash për Doritos sipas kërkesës deri te transkriptet e mesazheve të fundit me tekst që njerëzit kanë marrë nga njerëzit e dashur. Është një koleksion i çuditshëm, çuditërisht lëvizës, i artikujve në dukje të palidhura që mund t’i shfletoni fjalë për fjalë në çdo kohë të ditës.

3.  Muzeu Warley, MB

Warley është një fshat i vogël në West Yorkshire në Britani. Mund të mos jetë në krye të listës suaj Britania, por ky muze mund t’ju bindë të bëni një devijim. Të vendosura brenda kutisë tradicionale të telefonit të kuq, ekspozitat në ndryshim janë krijuar nga banorët e fshatit dhe momente të hollësishme në historinë e Warley, si lidhjet e tij të pamundura me një fabrikë birre në Kinë. Dyshemeja e kutisë së telefonit është e mbuluar me mozaikë të bërë nga qeramika e gjetur në kopshtet aty pranë. Më e mira nga të gjitha, është pikërisht pranë pijetores – duke ju dhënë të gjithë përbërësit për një ditë të rëndësishme britanike.

4.  Muzeu Etno, Xhepçishtë, Maqedonia e Veriut

Vetëm një vizitor në të njëjtën kohë mund të hyjë në këtë muze të mrekullueshëm etnografik. Ashtu si një garazh veçanërisht i larmishëm dhe mbresëlënës i babait, Muzeu Etno është i mbushur plot me më shumë se një mijë objekte. Shumica janë sende maqedonase nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë dhe fillimi i shekullit të njëzetë, por do të gjeni gjithashtu mbetje qeramike që datojnë më shumë se pesë mijëvjeçarë. Vetëm mos prisni të zbuloni shumë informacione: objektet flasin vetë.

5.  Muzeu William Burke, Edinburg

Në banakun në dyqanin The Cadies & Witchery Tours, do të gjeni një ‘muze’ me një ekspozitë të vetme dhe të frikshme: një kartë të vogël vizitore, e bërë nga lëkura e një vrasësi famëkeq të Edinburgut. Gjuajtësi Viktorian, William Burke, i shiste trupat e viktimave të tij një profesori universiteti të paditur dhe përfundimisht u ekzekutua për krimet e tij. Kjo relike e tmerrshme është një testament për një pjesë veçanërisht të errët të historisë së qytetit – hidhini një sy nëse jeni duke kaluar.

6.  Efekti Faraday, Londër

Michael Faraday zbuloi elektromagnetizmin, dhe kjo nga ana tjetër çoi në marrjen e energjisë elektrike në pjesën më të madhe të botës. Faleminderit njeri! Ky muze i vogël – në thelb një strehë – është vendosur në një anketë të thjeshtë në Londër, afër vendit ku Faraday punoi për më shumë se 30 vjet. Shkoni brenda dhe do të gjeni një rikrijim të punëtorisë së shkencëtarit. Muret janë të veshura me dokumente historike, vizatime teknike dhe, pra, mjete peshkimi. Ndihet çuditërisht e qetë brenda, kështu që shkoni këtu për t’i shpëtuar rrëmujës së qytetit.

28/04/2023
Nata që vlen “sa një mijë muaj”! Ja shenjat e Natës së Kadrit!

Muaji i Ramazanit, eventi më i madh vjetor i besimtarëve myslimanë, ka hyrë në periudhën e tij më të rëndësishme në aspektin fetar.

10-ditëshi i fundit i këtij muaji është ai që merr dhe vëmendjen më të madhe të besimtarëve. Nata kyç e tij është ajo që njihet si nata e Kadrit, që llogaritet të jetë sot në mbrëmje: agjërimi dhe veprat e mira që bëhen në këtë ditë konsiderohen të vlefshme sa një mijë muaj.

Përse është kaq e rëndësishme kjo natë? Nata e Kadrit shënon zbritjen e Kuranit në tokë dhe fillimin e shkrimit të librit të shenjtë. Sipas klerikëve, agjërimi dhe lutjet ndaj Zotit në këtë ditë përcaktojnë fatin dhe jetën e njeriut gjatë një viti. Në këtë ditë zgjedhin të agjërojnë jo vetëm besimtarë myslimanë, por edhe të tjerë.

Myslimanët besojnë se Kurani iu zbrit profetit Muhamed në shpellën Hira në Mekë. Në Kuran nuk përmendet ndonjë datë specifike, por thuhet se Nata e Kadrit është në dhjetëditëshin e fundit të Ramazanit dhe zakonisht kërkohet në datat teke.

Besohet se janë disa shenja që e përcaktojnë këtë natë, duke nisur nga ndriçimi i diellit, tek shiu i lehtë që mund të bjerë, era që nis e fakti që nuk bën as e nxehtë dhe as e ftohtë. Por edhe shenja të tilla nuk janë mjaftueshëm për të arritur një gradë sigurie të plotë, pasi ato mund të variojnë sipas vendit e stinës.

17/04/2023
Nëntë fakte që nuk i dinit rreth kryqëzimit të Jezu Krishtit

Pashka është një nga festat më të rëndësishme në kalendarin e besimtarëve të krishterë. Siç na thotë Bibla, Biri i Perëndisë vdiq me dhimbje në kryq, para se të ringjallej tre ditë më vonë dhe të ngjitej në qiell. Ai vdiq për mëkatet tona, dhe duke e bërë këtë e shndërroi kryqin në simbolin përcaktues të Krishterimit. Ja cilat janë disa nga fakte historike më pak të njohura rreth kësaj ngjarje.

1. Jezusi u kryqëzua në “vendin e kafkës”

Sipas Dhjatës së Re, Jezu Krishti u kryqëzua në një vend të quajtur Golgota, që thuhej se ndodhej në periferi të Jeruzalemit në Izrael. Në aramaisht, gjuha e krahinës së Judesë, Golgota përkthehet si “vendi i kafkës”, pasi ai vendi ishte na majën një kodre në formën e një kafke. Vendndodhja e saktë e Golgotës është ende një temë shumë e debatuar midis studiuesve të Biblës dhe arkeologëve.

2. Jezusi u kryqëzua në vitin 33 të Erës Sonë

Ekspertët besojnë se Krishti u kryqëzua të premten, më 3 prill të vitit 33. Edhe pse ka pretendime për data të tjera, si 7 prilli i vitit 30 dhe 25 prilli i vitit 31, data me e mundshme është e para për shkak të disa faktorëve. Këtu përfshihen dëshmitë e shkruara kontekstuale si dhe faktorët gjeologjikë, siç ishte edhe një tërmet.

3. Jezusi vdiq në orën 15:00 të pasdites

Sipas ungjijve, Jezusi ndërroi jetë rreth orës 15:00 të pasdites, pasi qëndroi 6 orë i gozhduar në kryq.

4. Në atë moment ndodhi një tërmet

Kur Jezusi dha frymën e tij të fundit, shkrimet e shenjta thonë se një tërmet tronditi territorin përreth. Mateu, Kapitulli 27, thotë:”Kur Jezusi bërtiti sërish me zë të lartë, dha frymën e tij të fundit. Në atë moment perdja e tempullit u gris në dysh nga lart poshtë. Toka u drodh, shkëmbinjtë u çanë dhe varret u hapën”.

Sipas gjeologut Xheferson Uilliams, aktiviteti sizmik ka ndodhur gjatë datave afër vdekjes së Jezusit. Ndonëse është e pamundur të thuhet nëse tërmeti ndodhi pikërisht në momentin e vdekjes së Jezusit, është një fakt historik që aktiviteti sizmik në atë zonë po ndodhte gjatë asaj kohe.

5. Në fillim Ponc Pilati e shpalli Jezusin të pafajshëm

Ponc Pilati mbahet mend si guvernatori romak që e dënoi Jezusin me vdekje me kryqëzim. Megjithatë, më pak i njohur është fakti se në fillim Pilati e shpalli Jezusin të pafajshëm sipas ligjit romak.

Ndërkohë, ishin udhëheqësit hebrenj, ata që pohuan se ai ishte fajtor për veprën shumë të rëndë fetare të blasfemisë sipas ligjit hebre.

Ata deklaruan se pretendimi i Jezusit për të qenë Biri i Perëndisë ishte fyes për Zotin. Nga frika e hakmarrjes, Pilati e përmbysi vendimin e tij fillestar dhe e dënoi Jezusin me vdekje.

6. Kryqëzimi nuk ishte një shpikje romake

Praktika e lidhjes apo e gozhdimit të një viktime mbi një tra ose shtyllë druri, nuk ishte një nga shpikjet e shumta që i dhanë botës romakët. Në fakt, kjo formë brutale e dënimit me vdekje e ka origjinën nga asirianët, një nga qytetërimet më të vjetra të njohura në botë.

Gjatë shekullit VI-të Para Krishtit,persianët e përdorën në mënyrë sistematike kryqëzimin. Kjo praktikë u popullarizua më tej pasi Aleksandri i Madh pushtoi Persinë dhe e përhapi

këtë metodë në të gjithë Mesdheun gjatë shekullit të IV Para Krishtit. Romakët e zbuluan kryqëzimin gjatë Luftërave Punike të shekullit III-të Para Krishtit, duke e përmirësuar atë.

7. Kryqëzimi romak ishte ndryshe

Romakët prireshin ta përdornin atë për banorët e provincave, dhe jo për qytetarët e Romës, kryesisht si një taktikë për të dekurajuar rebelimet.

Në fakt, ata e çuan në ekstrem këtë mjet, duke kryer kryqëzime në masë. Më famëkeqe është ajo e kryengritjes së skllevërve të udhëhequr nga Spartaku rreth vitit 71 Para Krishtit.

Pasi u shtyp rebelimi, 6000 rebelë u kryqëzuan përgjatë rrugës Via Appia, rruga që lidh Romën me Kapuan.

8. Kryqëzimi romak ishte tortura e fundit

Siç na thonë ungjijtë, Jezusi u rrah publikisht, u tall dhe u pështy, para se të detyrohej të mbante një kurorë me gjemba në kokë dhe kryqin mbi shpinë. Kjo ishte një praktikë e zakonshme për ata që dënoheshin me vdekje me kryqëzim nga romakët.

Në fillim shumica e viktimave zhvisheshin lakuriq, fshikulloheshin, talleshin dhe gjymtoheshin fizikisht. I zakonshëm ishte edhe abuzimi me familjen e së tij.

Kryqëzimi ishte pjesa e fundit e një metode ekzekutimi të tmerrshme dhe çnjerëzore. Disa viktima vdiqën nga plagët e tyre para se të arrinin në kryq.

Të tjerët rezistuan për disa orë në kryq, duke vdekur dalëngadalë nga dhimbja. Ndonjëherë ushtarët romakë tregonin mëshirë duke ua thyer këmbët e atyre që ishin varur nëpër kryqe, për t’i shkaktuar një vdekje më të shpejtë.

Kjo nuk i ndodhi Jezusit, pasi kur ushtarët shkuan për ta kontrolluar, ai kishte vdekur tashmë. Në vend të kësaj, ata e shpuan në anën e trupit, për t’u siguruar që ai kishte vdekur.

9. Nuk ka gjasa që Jezusi të jetë gozhduar në duar

Ndërsa shkrimet e shenjta thonë se Jezusi pësoi plagë në duart e tij, analizat moderne shkencore kanë hedhur dyshime nëse kjo metodë do ta kishte mbajtur Jezusin të gozhduar në vend. Madje edhe me gozhdimin e këmbëve të tij. Sepse thonjtë do t’i ishin shkulur nga tendosja e peshës trupore.

Në vend të kësaj, sugjerohet se Jezusi ishte gozhduar përmes kyçeve të dorës, një pjesë më e fortë e trupit që mund ta mbante atë të fiksuar në kryq.

Megjithatë, kjo bie ndesh me ungjijtë dhe imazhet mbizotëruese të kryqëzimit të Jezusit. Pa asnjë dëshmitar okular, nuk ka gjasa që ne të dimë ndonjëherë me siguri mënyrën si ka ndodhur kryqëzimi.

11/04/2023